FIFA, uzun zamandır küçük oyuncuların transfer edilmesinin çocukların öncelikli menfaatinin korunması konusunda büyük bir hassasiyet gösteriyor.
FIFA 19 Maddesi Çocuk Ticaretine Karşı Futbolun Kalkanı olarak kullanılır
FIFA Madde 19’un, çocukları futbol ticaretinden ve sömürüsünden korumak için yaratılmıştır.
FIFA Yönetmeliği’nin 19. maddesi temel bir nedenle var: Reşit olmayanları korumak.
Bunu başarmak için, 18 yaş altı oyuncular için uluslararası transferlere genellikle izin verilmez. Bu kural, genç oyuncuların gelişmesine, eğitim almasına ve yurtdışına taşınmadan önce futbolu doğru anlamağa yardımcı olur. Çocukların fırsat adına aldanma, kontrol edilme veya sömürülme riskini azaltır.
FIFA bu kuralı getirdi çünkü çok sayıda genç oyuncu korumasız sınırlar arasında taşınıyordu. Birçok durumda vaatler verildi, aileler yanıltıldı ve çocuklar geldiklerinde savunmasız kaldı.
Ancak FIFA, futbol gelişiminin her yerde aynı olmadığını da anlıyor. Bu yüzden 19. madde birkaç açık istisna içeriyor, ancak sadece sıkı şartlar altında. Örneğin, bir reşit olmayan bir çocuk ailesi futbolla ilgili olmayan nedenlerle başka bir ülkeye taşınırsa gibi.
16 ila 18 yaş arasındaki oyuncular, eğitim, sosyal yardım ve konut garantisi sağlandığı sürece Avrupa Birliği içinde hareket edebilir. o da çok dar kapsamlıdır. Örneğin Avrupa birliğinde bile böyle bir transfer şartı için sınırda yaşayan ve evine 50 km uzaklık mesafesi olması gibi kriterlerde vardır.
FIFA Başkanı Sepp Blatter’de bu konuda Dünya Kupası önceleri FIFA’yı futbolda ‘Çocuk Ticareti’nin kurumsallaşma riskine karşı bir çok kez uyarmıştır
Soru: Hocam Serdal Adalı’nın transfer ettiği 2 Latin Amerikalı futbolcu için durum nedir? Bu kapsama girer mi?
Tekinoktay: Yok bu kapsama girmez, bu çocuklar reşit olmuş. Zaten Serdal Adalı’nın dediği gibi küçük olanı 18 yaşında . Ancak şu var. Çocuk yeni reşit olmuş transferi kağıt üzerinde yasal ama oradan buraya geldiği için zaten adaptasyonu kolay olmayacak.
Daha da önemlisi tam futbol tabiri ile sahada çocuk kalacak. Yani o 18’i doldurduğu zaman bile aslında 15 gibi kalacak. 16 gibi kalacak. Çünkü farklı din, farklı arkadaş, farklı takım, farklı rekabet, farklı şiddette bir lig. O ligdeki maçla, o maç temposuyla buradaki bir değil.
Ancak burada FIFA’nın 18 yaşını doldurmak, bireyler için koruma (safeguarding) ihtiyacının sona erdiği anlamına gelmez; aksine destek sistemlerinin ve yasal çerçevelerin köklü bir şekilde değiştiği çok kritik bir dönemece işaret eder.
İster spor akademilerinde ister eğitim kurumlarında olsun, çocuk koruma sisteminden yetişkin koruma sistemine geçiş genellikle bir “uçurumdan düşmek” (cliff edge) kadar zorlu bir süreç olarak tanımlanır ve buna literatürde “Geçiş Dönemi Koruması” (Transitional Safeguarding) denir.
FIFA 18 yaş üstü gençleri ve kadınları da özellikle savunmasız gruplar olarak tanımlamaktadır.
FIFA “Çocuklar (18 yaşın altındaki herkes), bakıma ihtiyaç duymaları ve başkalarına bağımlı olmaları nedeniyle, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nde (1989) belirtildiği üzere, korunmaya yönelik özel haklara sahiptir.” der ve asıl dikkati çeken de şudur;
“FIFA ayrıca, 18 yaş üstü gençleri, kadınları ve engelli kişileri, oyunumuzun icrasında korunması gereken özellikle savunmasız gruplar olarak tanımlamaktadır.”
Dolayısıyla 18 yaş üstü olan reşit olmuş gençlerin de aynı 18 yaş altında gösterilen koruma programlarına özen gösterilmesini ister;
BKZ;
https://inside.fifa.com/human-rights/fifa-guardians
FIFA RSTP m. 19’un Temel Detaylarında amaç; Genç futbolcuların eğitimlerini, güvenliklerini ve refahlarını korumak, sömürülmelerini önlemektir.
Buralar oldukça hassas ve gri alanlardır. Tüm kulüplerin yöneticilerinin buralara dikkat etmeleri gerekir. Düşünün Barcelona, Real Madrid hatta Danimarka gibi medeni bir ülkenin takımı olan FC Midtjylland bile FIFA 19 ‘u ihlal ettikleri için ceza almışlardır.
Kulüp yönetimlerinin oldukça profesyonel bir yapı ile güncel sorunları takip etmeleri her türlü riski azaltır.
Neticede 18 yaşını doldurmuş ve reşit olmuş bir futbolcunun 18-21 yaş aralığında ki dönemi FIFA tarafından gri alan kabul edilip, daha özen gösterilmesine ilgili çağrıları vardır.
Bkz: FIFA ETİK KODLARI;
https://digitalhub.fifa.com/m/174b40d0256de722/original/upxpc0qzxqdgipiiejuj-pdf.pdf
Soru: Hocam bir de o tip liglerde çok daha temassız bir oyun sergileniyor. Türkiye ligi bu noktada o liglere nazaran çok daha temaslı bir lig.
Tekinoktay: Tabii daha sert, daha şiddetli, baskı daha çok. Örnek, şimdi çocuk burada Immobile ile işte Paulista’yla, Chamberlain’le idman yapıyor. Orada düşünsene kendi çapında daha kalibresi düşük, manevraları daha yavaş bir grupla idman yapıyor.
Yani burada bile çocuk özgüvenini kaybedecek. Yani bırak maçı, o idman atmosferinde bile özgüvenini kaybedecek. Çünkü daha çocuk. Hem dediğin çok doğru ama bu matematik olarak da aynı Serdal Adalı’nın dediği gibi bunlar çocuk, annesi vs problemleri var ve futbol olarak da çocuk.
Hem kendisi olgunlaşmamış hem de yaşı olgunlaşmamış ama öbür taraftan Emre Belözoğlu 16 yaşında zaten 21 yaşında gibi oynuyordu.
Arda Turan da öyle yani. Bizim milli takımdaki falan performansı fiziği mesela zayıf kalıyor ya ama oyunda vermiş olduğu kararlar sanki 25 26 yaşında gibi oynuyor. Olgun oynuyor. Dolayısıyla bu çok doğru bir tespit. Bir de tabii bunu şimdi anlatmaya kalksak bunu da anlamazlar.
Soru: Sayın hocam 11 Ağustos 2025 tarihindeki Serdal Adalı’nın Açıklamaları için ne diyorsunuz?
Hani gazetecinin, “Sayın Başkan Keny Arroyo Rashica’nın yokluğunda bile hocanın ilk tercihi değil. Arroyo konusunda da acaba bir kiralama formülü düşünüyor musunuz?” sorusu üzerine
Serdal Adalı’nın “Hayır, Arroyo konusunda kiralama düşünmüyoruz. Arroyo’nun zaman zaman, annesi gelene kadar ya bunlar 18 yaşında çocuk. Yani ara sıra takılıyorum. Daha 18 yaşında futbolcu transfer etmeyeceğim diye. Hakikaten hani ilgi isteyen, hepimizin evinde 18 yaşında çocuğu olanlar varsa ne demek istediğimi gayet iyi anlar. Zaman zaman problemli zamanları oluyor. Hocasıyla sıkıntılarını çözüyor ama hiçbir şekilde Arroyo’yu kiraya vermeyi düşünmüyorum. Arroyo süre aldıkça takımın 7 numaradaki asıl futbolcusu olacak. Ona sadece ben değil idmanlarda izleyen diğer futbolcu arkadaşları da hocaları da benimle aynı fikirde. Arroyo’yu kiraya vermeyi düşünmüyoruz.” dediği gibi…
Tekinoktay: Buralar sıkıntılı tabi. Serdal Adalı 18 yaşında başka bir kıtadan gelmiş oyuncuyu “Annesi vs gibi problemleri olduğunu ve sorunlar yaşadığını bir daha 18 yaşında oyuncu transfer etmeyeceğim demesi FIFA’nın genç ve yeni profesyonel olmuş oyuncuların aynı 18 yaş altı gibi özen ve koruma programları olmasını az önce bahsettiğim gibi talep ediyor. Sadece çocuk ve gençlerin değil yetişkin olmuş oyuncuların bile ticari bir meta olarak görülmesi FIFA ve İnsan Hakları normlarına göre etik kabul edilmesi mümkün değildir.
Ayrıca bunlar daha çocuk demesinden kısa bir süre sonra Serdal Adalı bu futbolcuyu sattıklarını ve bundan 2 milyon € üzerinde bir kar elde ettiklerini söyledi.
Buralar şık olmadı, ilerde kulübün ceza alması ile ilgili risk taşıyan ifadeler sınırına yaklaşılmış gibi.
Umarım kulüp burada sıkıntı yaşamaz. Bilindiği üzere Serdal Adalı’nın FIFA/ CAS Mahkemesinde bir başka kaydı vardır. CAS burada şahsi ceza verme hakkını saklı tutmuştur diye hatırlıyorum.
Soru: Peki hocam 4 Haziran 2025 tarihinde Sergen Yalçın’ının;
“Şimdi böyle bir genç oyunca 10 numaralı formayı veremezsin. 10 numarayı ben giydim yıllarca orada. Veremezsin. Yani şimdi 10 numarayı formayı vereceğin adam belli bir pozisyona gelmiş ve
kendini ispatlamış olmalı. Ben ilk A takıma çıkığımda 6 numarayı giyiyordum sana söyleyeyim. 10 numarayla bir adam sahaya çıkıyorsa o 10 numarayı giyen adamın Maradona Platini Zidane. 10 numaralar sayayım mı daha yani. O çocuk şu anda o ağırlığı kaldıracak pozisyonda bir çocuk değil. Yani sen onu da zora sokuyorsun o formayı vererek. O zaman beklenti büyüyor. Şimdi o çocuk o beklentiye cevap verecek durumda değil ki. 5 metreye pas atamıyor. O kadar yani sıkıntılı bir süreçte yatırım yapılmış. Tamam anlıyorum. Bir şey demiyorum. Yatırım yapılmış. Olur olmaz bilemem olur mu olmaz mı ama bir olsun. En azından bir şeyler olsun.”
Açıklamasına ne diyorsunuz?
Tekinoktay: Sergen Yalçın’In açıklamaları % 100 doğru. Burada başka enteresan bir durumda çocuğun annesi de 13 Şubat 2025’te basına yansıyan açıklamalarında “Oğlunun 10 numarayla ilgili olarak, birçok yorumcunun söylediğinin aksine o istemedi. Oğlum, 10 numarayı talep etmedi, 7 numarayı istedi. Kulüp, ona 10 numarayı vermeye karar verdi. Bana ‘Anne, elimden gelen her şeyi yapmalıyım ve kendimi kanıtlamalıyım. Bana 10 numarayı vereceklerini hiç beklemiyordum ama bu numaraya layık olacağım. Sahada fark yaratacağım, anne’ dedi.” sözlerini sarf etmesi menajerlerin çocuğun değerinin hızlı yükselmesine sebep olacak bir etkisi gibi görünüyor. Ama bu çocuk için ciddi bir baskı unsuru yaratıyor. Burada FIFA’nın etik kuralları sarsılıyor.
Çocuk finansal bir yatırım aracı görülerek erken bir yarışma ve rekabet içine atılmış gibi bir hal alıyor.
Oysa çocuk daha yeni profesyonel olup başka bir kıtaya gelmiş, her sorununda annesini arıyor. Bu çocuğa böyle bir yükün verilmesi aynı Sergen Yalçın’ın da dediği gib onu da zora sokuyor.
Yıllarını çocuk ve genç oyuncu yetiştirmiş biri olarak şunu söyleyebilirim bence bu işten hem kulüp hem de çocuk zararlı çıktı. Hem yarışma esnasında bu çocukları saha sürmek için yapılan gayretler takımı Şampiyonlar Ligin gitme umudumuz varken, ligde 4. sırada bıraktı. hem de Avrupa’da çıktığımız ilk turlarda elenmemize sebep oldu.
Kulüp hem başarıdan gelecek parayı kaybetti. Hem de çocuğun gelişimini yaşatmış olsaydı, çocukta yetenek var olduğu için daha yüksek performans ve değere ulaşabilirdi.
Netice de yeni reşit olmuş futbolcuyu buraya getiren menajerlerin dışında herkes kaybetti.
12 Şubat 2025 günü yapılan imza töreninde bir gazetecinin forma numarası ile ile ilgili olarak sorduğu; “Beşiktaş’ta 10 numaralı formayı giymiş geçmişte çok önemli efsane isimler var. Hem yerli hem yabancı. Henüz 18 yaşında Beşiktaş gibi bir kulüpte 10 numaralı formayı istediğini biliyoruz. Bununla ilgili 10 numaralı formanın sorumluluğuyla ilgili neler söylemek istersin” dediği soruya;
Keny Arroyo’nun “En başta da söylediğim gibi Beşiktaş benim için bir hayaldi. Öncelikle bu hayali gerçekleştirdiğim için çok mutluyum ve 10 numaralı formanın da sorumluluğunun bilincindeyim. Bundan bir korkum yok. Bunu sahaya çıktığım zaman da göreceksiniz. Çünkü 10 numarayı taşımak hem bir sorumluluk hem de çok ayrı bir keyif.” demesinden 6 ay sonra başka bir kıtaya satılıp;
Orada Expreso’ya verdiği röportajda “Türkiye’de çok sıkıntılar ve hayal kırıklığı yaşadığını, ağladığını, ama şimdi Cruzeiro’da tekrar gülümsemeye ve Dünya Kupası hayalleri kurmaya başladım.” dediği hale gelmesi futbol ve 18 yaşında gelişmekte olan bir çocuğun yaşadıklarını bu şekilde anlattığı duruma geldi.
Kısacası gerçekten üzücü…
